De sa Bulgaria, po cantu est mannu su mundu depeus fairi pagu camini po lompiri in Albania, in is centrus storicus de Berat e Argirocastro. Custu est su nomini chi s’Unesco a donau a custa prenda de s’umanidadi. Intru de su 2005 e su 2008 custu logu teniat su nomini uficiali de Citadi museu de Argirocastro, a innantis chi a Argirocastro dd’ant aciuntu su centru storicu de Berat.
Domus medas de Argirocastro poderanta unu stili de su logu chi at fatu godangiai a sa citadi s’annomingiu de Citadi de is perdas, po mori ca is domus prus becias tenint sa crobetura in perda. Po mori de s’importu mannu chi at tentu intru de su regimi comunista, a su centru storicu funt risparmiaus is fraigamentus de cussu stili. Chi lompis de turista in Argirocastro podis bisitai su Centru Storicu cun su bazar, is domus carateristicas de custu logu, su Casteddu, su Museu Natzionali de is Armas, su Museu etnograficu, sa Cresia de su seculu de dexi de Labova e Krichit, is gaissus arceologicus de Antigonea e Hadrianopoli, chi funti de su seculu de dus a pustis de Cristu.
Sa cittadella dominat sa citadi e is orrugas in is orus de su frumini chi s’agatat in sa baddi. Est oberta a chini di bolidi rendiri bisita e a intru s’agatat unu museu militari aunia si podinti biri is armas pigadas a is nemigus nazistas in sa resistentzia de sa segunda guerra mondiali. Si ddue podit agatai finas un’aereu de sa United States Air Force, simbulu de sa resistentzia comunista contras is potentzias imperialistas.
Sa Cittadella dd’anti fraigada in su seculu de dixiotu po meritu de Bue Shpata, unu lider de su logu. Mudamentus, de parti de Tepelene e de su guvernu Re Zog, ddus anti fatus in is seculus de dixianoi e binti, . Osi ddue funti cincu torris e donat logu a sa torri de s’orologiu, a una cresia, a funtanas, scuderias e atru. Sa parti de susu de su Casteddu est stetia umperada comenti de presoni de su guvernu de Zog e umperada puru po is presoneris politigus intru de su regimi comunista.
In Argirocastro si podit agatai unu baza antigu de su seculu de dixiaseti, torrau a fraigai in su seculu de dixiannoi a pustis unu fogu spantosu. Oi Argirocastro tenit prus de duxentus domus allogadas comenti monumentus culturalis e sa citadi est su logu primu de su festivali folk natzionali albanesu chi si faidi dogna cuatr’annus.
Tipicas funt is domus-torris tzerriadas Kule, de su nomini turcu, chi funt giai presentis de su seculu de trexi e abarradas finas a su seculu de dixiaseti. Custas domus teninti sa forma de torri e funt fraigadas in d’una basi manna cun dus pianus chi s’acossanta in issus etotu. Su pianu de unu est po s’ierru e s’atru po s’istadi.
Invecias, su centru storicu de Berat est stetiu aciuntu a sa prenda comenti “Esempiu raru de citadi otomana allogada”. Po s’Unesco, Berat amostat su biviri in pagi de is religionis medas de is seculus passaus. A intru de sa citadi s’agatat su Casteddu de Kala, cun calencuna parti de custu chi funt de su seculu de cuatru. Cresias bizantinas medas, de su duxentus, s’agatant in sa citadina. In prus de custas cresias s’agatant finas moscheas fraigadas a paritiri de su 1417, cun su cumentzu de su tempus de is otomanus. Calencunu de custus edificius religiosus funt stetius umperaus de is Sugi in su seculu de dixiotu.
Candu sa citadi est stetia posta po sa borta de unu in sa lista de is prendas de s’umanidadi, in su 1988, is espertus de su Icomos, chi est su Consigliu Internazionali de is Monumentus e de is Logus, funt abarraus dubiosus po su numuru de costrutzionis modernas chi poniant a un’ala sa balentzia de su centru citadinu. Su coru de sa citadi storica de Argirocastro est stetia nomenada in sa lista in su 2005, cuindixi annus a pustis de sa nominescion originali.
Is arregionis de su scioberu funt dus: sa citadi becia abarrat una testimonia de importu mannu de una manera de biviri chi est sparessiu e chi at tentu s’influentzia de sa traditzioni de s’Islam otomanu e po mori ca sa citadi becia abarrat un’esempiu connotu de citadi otomana cun domus tipicas comenti is Kule.
In su 2008, comenti eus giai nau, est stetiu aciuntu su centru storicu de Berat.
Màuru Mura
Lunis, s’otu de cabidanni de su 2025
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – Imprentas 2024-2025. Legge Regionale 22/2018
Ativadi apariciada cun s’agiudu de sa Regioni Sardigna – Imprentas 2024-2025. Lei Regionali 22/2018
Foto: https://ilmondoinmano.eu/blog/alla-scoperta-di-berat-patrimonio-dell-umanita-in-albania
