In sa lista de is prendas naturalis, invecias, agataus monumentus chi no ant bidu s’agiudu de s’omini, formatzionis geologicas o areas naturalis de valori artu e universali po bellesa, allogamentu o scientificu. In sa natzioni italiana funt cincu is giassus naturalis arreconnotus: is isulas Eolie, Su Monti de santu Giorgio, is Dolomiti, su Monti Etna e is antigus padentis de fazos de is Carpatzius. Dognunu de custus est una unicidadi e balit meda a sa manera sua, ma totus minescint de essiri bisitaus sonumancu una orta: poei menti, est unu spantu po is ogus, bastat a sartai su mari. E, arregodai ca sa garantzia de s’Unesco balit prus de totu.
De su 1992 s’Unesco at pigau in cunsideru finas is paesagius chi rapresentint “creatzionis de s’omini paris a sa natura”. Custus giassus depinti fairi cumprendiri s’evoloutzioini de una sociedadi e de s’insediamentu in su tempus, a suta s’influentiza de is oportunidadis donadas de s’ambienti naturali e de is spintas culturalis, economicas e socialis. In sa natzioni italiana si contant otu paesagius culturalis, chi non si podint perdiri, arreconnotus comenti prendas de s’Unesco: Sa Costa Amalfitana, Portovenere, is Cincu terras e is isulas de Palmaria, Tino e Tinetto, Su parcu natzionali de su Cilento e su Vallo de Diano (cun is giassus archeologicus de Pestum, Velia e sa Certosa de Padulla), is Montis sacrus de su Piemonti e de sa Lombardia, sa Val d’Orcia, is doxi villas e is dus giardinus Mediceus de sa Toscana, Is paesagius de is bingias in Piemonti cun is Langhe-Roero Monferrato e is collinas de su Prosecco de Conegliano e Valdobbiadene.
De prus de bint’annus, si nd’est pesada un’atra lista puru, chi andat prus atesu de totu cussu chi eus chistionau finas a immoi e de sa materia. De su 2003, difatis, s’Unesco at aprovau sa Cunventzioni po sa Salvaguardia de is Prends culturalis Imaterialis, po agiudai de sarvai sa cultura traditzionali e su Floklori de totu su mundu. A oi, funt cunidixi is traditzionis de agiudai in sa natzioni italiana. S’andat de s’Opera dei Pupi siciliani a su Cantu a tenori sardu, chena si ndi scaresciri is processionis cun is machinas de is santus o sa dieta mediterranea o ancora s’arti de is pitzaiolus napoletanus.
Màuru Mura
Mercuris, su tres de cabidanni de su 2025
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – Imprentas 2024-2025. Legge Regionale 22/2018
Ativadi apariciada cun s’agiudu de sa Regioni Sardigna – Imprentas 2024-2025. Lei Regionali 22/2018
Foto: https://www.sicilytourist.com/blog/?nella-top10-dei-siti-unesco-piu-popolari-d-italia-ci-sono-due-gemme-siciliani
