Imbucaus a connosciri is doxi porticus chi funti intraus a suta de s’ala de s’Unesco. Cumentzaus su caminu cun cussu de Santa Caterina e Saragozza.
S’orruga intregada a Santa Caterina, po unu documentu de su medioevu fut s’orruga bivia de is “lupus chi teniant famini, de is feminas de malu afari, bechinus, butegheris e artigianus”, oi puru spantat po is domus bascias e pintadas in coloris chi funt un’esempiu de sa Bologna de unu tempus. Su porticu chi si ddue agatat est unu pagu scuriu e de linna, est feti a una parti de su caminu e in di de oi etotu si ddue podint agatai is Osterias meglius de Bologna, cun cogina de su logu.
Lassaus s’orruga de Caterina po nos’incrarai in sa prassa de Santu Stevini e Mercantia. Custa est una de is prassas prus glanas de sa citadi, cun sa pavimentatzioni in perda tunda chi calada finas a sa Basilica de Santu Stevini o de is Seti Cresias: in custa prassa is porticus paridi chi s’imbrassint. Un’imbrassu chi partit de su Palatzu de sa Mercantzia e sighit in totu su ingiriu de is edificius. Est un’imbrassu chi beni simbolegiat finas sa vida chi is porticus de prassa Santu Stevini tenint a intru: cafeus, tzilleris, ristorantis storicus, e genti meda chi ddue passillat, studentis chi ciaciarrant o sonant sa chitarra. Su porticu prus speciali? Chena peruna duda est cussu de Palatzu Bolognini, cun is concas in lajou chi donant s’impressioni de s’incrarai a castiai sa genti chi passat. E una pregunta chi non connoscit arrespusta: ma de chini funti cussas concas?
Santu Stevini ddu poneus a un’ala e sigheus su caminu po lompiri in Baraccano. Custu est postu in sa mistura Monumentali de su Baraccano, bofiu de Giuanni Il Bentivoglio, su portidu de Baraccano est imbucau in sa lista de s’Unesco po sa bellesa e po su valori simbolicu chi tenit. Un’arcu chi faidi de intrada a unu logu nasciu comenti de ricoveru po genti de passagiu, chi in su tempus est diventau logu de acoglientzia e centru educativu po piciocas de is classis socialis prus debilis, in manera de imparai un’arti e amostai unu benidori prus seguru. Oi is bolognesus s’atobiant in su Baraccano po una passillada a is Giardini Mergherita chi funt a su costau o comenti imbucai in su centru storicu po una caminada a intru de is butegas chi s’agatant in s’orruga de Santu Stevini.
Lompendu in Bologna cun su trenu, is bisitadoris ant agatai totu is indicus po erribai cussa chi oi tenit su cunsideru de essiri su caminu primu de su shopping de sa citadi, s’orruga Indipendenza, chi acapiat sa statzioni de is trenus a Prassa Maggiore in d’una strada longa pagu prus de unu chilometru. Orruga Indipendenza, fata betendu a terra domus e palatzus feti in su seculu de dixiannoi, at pigau su postu de cussa, chi unu tempus fudi s’orruga principali de su centru de Bologna, orruga Galleria: finas a s’otuxentus su caminu “nobili” de Bologna, caminu obrigau po chini lompit de sa pianura chi in su tempus, massimamenti in is seculus a intru de su de cuindixi e su de seixi, at bistu operas edilitzias de importu mannu de is familias prus erricas de tandu. Ant fraigau Palatzus e porticus mannus meda chi donant sa pensada de genti errica po dinari cultura e artistica.
Est s’ora de su Pavaglione e de Prassa Maggiore. Custu, si podit nai chi est SU porticu de Bologna. Est postu in sa parti orientali de sa prassa a suta de su palatzu de is Banchi, fraigau in seculu de cuindixi cun duas funtzionis: una de stagliai sa prassa rinascimentali, eleganti meda, de s’orrestu de is orrugas de su Mercau antigu medievali; sa de duas comenti de logu po fairi atobiai in banchieris de sa citadi po ddis fairi fairi su trabagliu insoru. Su porticu, mannu de averas cun is arcus de arti bolognesa, si allonghiat de s’orruga de Rizzoli finas s’orruga de Farini e a intru ddue funt apartamentus e palatzus, finas famaus, comenti su Palatzu Ronzani o su Spidali, medievali, de sa Morti aunia aintru si ddue agatat s’Archiginnasio cun su Tiatru Anatomico e s’aposentu Stabat Mater.
Candu si chistionat de porticus non si podit non cicai su porticu longu meda de Santu Luca, su prus longu de su mundu, est a nai. Sa longaria est de, prus o mancu cuatru chilometrus cun setixentu arcus e unidi su centru de sa citadi cun su Santuariu de sa Madonna de Santu Luca, postu in pissu de su Colle de sa Guardia. Una Basilica chi, a ogus atentus, parit chi biglidi in sa citadi. Pensau comenti de caminu po is fidelis in Cristu, su porticu de Santu Luca est oi cuasi una palestra a celu obertu, aunia si ddue podint agatai, a dogna ora de sa dì, pipius, trumas de caminadoris, giovunus, antzianus chi passillant e faint sport.
Atra maia s’agatat in s’orruga de Zamboni, chi est su simbulu de s’Universidadi prus antiga de su mundu ocidentali. Palatzus meda de stilis diversus e porticus, ateretantu diversus, si mudant unu cun s’atru in custu camimu chi in su tempus passau si tzerriaiada “Santu Donato”, chi finas a is primus seculus apustis s’annu milli fut in su sartu e chi feti torrendu gratzias a sa familia Bentivoglio, chi innoi at decidiu de ponni su centru de poderi chi teniat e fraigai su palatzu insoru. Su palatzu de is Bentivoglio a su cumentzu de su 1500 ddu ant betau a terra cun d’una rivolutzioni popolari, ma in su logu aunia fudi immoi ddue est su Tiatru Comunali, cun su poricu, chi est su coru de sa zona universitaria, chi non connoscidi noti o dì.
A pustis totu custus porticus s’agatat cussu prus cicau de is fotografus, su porticu de sa Certosa. Su bisu de dognunu chi umerat sa machina fotografica est a dd’agati sbuidu de genti ca is coloris de is arcus, in grogu e arangiu, funt unu spantu. Su porticu de sa Certosa s’acapiat a cussu de Santu Luca, e sighit passu a passu cun su Stadiu Dall’ara finas a lompiri a su campusantu monumentali de sa certosa.
Ma forsis su porticu prus eleganti de su centru storicu est cussu chi s’agatat in s’orruga de Farini, chi oi tenit a intru is butegas prus caras de Bologna. Su porticu in chistioni est unu trabagliu de s’artista Gaietanu Lodi e dogna volta de su portiucu raprensentat unu contu storicu, de sa storia prus antiga finas a contus prus acanta a nosu. Totu est pintau cun coloris de ammaiu. Sa prassa est famada finas po un’atra arregioni: innoi s’agatat sa domu de su cantanti Luciu Dalla.
Nos abarrant atrus tres porticus po acabbai: cussus de su Treno de sa Barca, su Mambo e cussu de Strada Maggiore.
Cumentzaus de su primu chi eus arremonau. S’edificiu porticau de su biginau de sa Barca, o comenti ddu tzerriant is bolognesus de su Trenu, est a dus pianus, porticau comenti unu palatzu storicu de su centru e simbulu de un’elementu architetonicu chi de averas est peculiaridadi de totu su territoriu citadinu, de su centru storicu a sa periferia. Fudi stetiu pensau a su cumentzu de is annus sessanta de su seculu passau de su bolognesu Giusepu Vaccaro e festau in su 1962 comenti de edificiu po is operaius, chi in medas lompiant in Bologna de sa parti bascia de s’Italia. Oi custu biginau est sempiri popolari, ma s’agatant bolognesus de generatzionis chi si mesturant a is sttrangius lompius in Italia in annus prus acanta. Innoi puru su porticu, comenti eus bidu a innantis, est simbulu de acoglientzia, arregorta e de atobiu de is personis.
S’edificiu, chi est su forru beciu de pani de Bologna, est stetiu fraigau in su 1917, bofiu de su primu sindigu socialista de sa citadi, Franciscu Zanardi. Oi su porticu est s’imbucada a sa Manifattura de is artis e a su Muesu de Arti Moderna de Bologna: su Mambo. Custu orrogu fait de cornici a is mesigeddas de su Cafeu de su Museu, logu de atobiu e de socialidadi de is bolognesus.
Su biagiu nostu acabada in sa via Emilia, chi segat Bologna in dus passendu a suta de is Duas Torris e pighendu su nomini de Caminu Maggiore de s’orrogu chi de su coru de sa citadi andat in diretzioni de su mari. Su caminu, una de is stradas prus antigas e imperdadas, est spantosu ca de una parti e de s’atra si ddue agatant porticus longus e umbrosus. Su prus famau de totus est su porticu in linna de Palatzo Isolani, primu esempiu de porticu medievali de sa citadi.
Màuru Mura
Giobia, su bintotu de austu de su 2025
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – Imprentas 2024-2025. Legge Regionale 22/2018
Ativadi apariciada cun s’agiudu de sa Regioni Sardigna – Imprentas 2024-2025. Lei Regionali 22/2018
Foto: https://unesco.cultura.gov.it/projects/i-portici-di-bologna/
