Santadi est ghiada de su sindigu Massimu Impera chi s’agatat in carriga de su 26 de mesi de talamini de su 2020. Santadi, chi est posta in su Sulcis basciu et est stesiada de Casteddu de una sessantina de chilometrus, tenit un’artaria in pissu de su livellu de su mari de 135 metrus e is 3092 residentis, sonumancu aici fut in s’urtima cica de ocannu passau, a su 31 de martzu, si cumpartzint unu sartu comunali de 116 chilometrus cuadraus. Si poderat is fratzionis de Barrancu Mannu, Barrua, Is cattas, Pantaleu, Santadi basciu, su Benatzu, Terresoli e lacanat cun is sartus comunalis de Assemini (in s’isula amministrativa de Santu Lioni), Domus de Maria, Nuxis, Piscinas, Pula, Teulada, Santu Perdu e Biddaperucio. Festat su primu dominigu de cabudanni su santu amparadori chi est Santu Nigolò.

Su sartu de Santadi est stetiu biviu giai de sa preistoria e is primus aposentamentus funt de su tempus a innantis de is nuragicus. Testimonias archeologicas de sa presentzia de s’omini in cussu tempus funt massimamenti is iduligeddus feminilis in ossu, chi amostant sa Dea Madre, agataus in is rutas de Monti Meana, chi funt de su Neoliticu Mediu, est a nai, prus o mancu, 35.000 annus a innantis de Gesu Cristu. Medas funt finas is testimonias chi amostant sa presentzia de sa civiltadi nuragica: una de is prus connotas est sa Tumba de is Gigantis de Barrancu Mannu. Sa tumba, in granitu grogu e orrosa, est de su Brunzu Mediu (est a nai 1300 annnus a innantis de Cristu). Atras arrastas de sa civiltadi nuragica funt is nuragis de S’Ossiga, Mannu de Barrua, Pimpini, Senzu, su Schisorgiu e Sanna. Minescit una chistioni a parti, sempiri po cantu pertocat is testimonias archeologicas, su Tempiu nuragicu de su Benatzu in is orus de is rutas de Is Zuddas. Custa est una ruta-santuariu benia a pigliu in su mesi de lampadas de su 1968, chi est sa prus errica de Sardigna po is prendas mannas chi funt stetias bogadas a pigliu. A prus o mancu 150 metrus de s’imbucu s’agatat S’Aposentu de sa Prenda, in sa cali funt stetius agataus orrestu de ceramica, de arramini, de brunzu e de oru de su tempus chi andaiat de su 820 a su 730 sempiri a innantis de Gesu Cristu.

Biora de su 1000 a innantis de Cristu, e cun sempiri prus manna insistentzia in is annus dapoi, sa Sardigna at cumentzau a connosciri is Fenicius prima e is Punicus in segus, chi lompiant a innantis in is costas e dapoi in su aintru. E Santadi non si ponit de seguru a un’ala. Difatis funt medissimas is testimonias de sa civiltadi Feniciu-Punica in Santadi e s’esempiu prus de importu est s’aposentamentu de Pani Loriga chi si ndi pesat in dd’una collina. Custu logu fut giai biviu de sa civiltadi de is nuragicus, ca ddue funt domus de Janas a dd’arregodai, ma is arrastas prus fundudas funt cussas de su tempus feniciu-punicu ca funt de su matessi tempus is aposentamentus de is bividoris e sa necropoli chi si ddue agatada.

 

 

 

Màuru Mura

 

 

 

Lunis, su ses de gennargiu de su 2025

 

 

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – Imprentas 2024-2025. Legge Regionale 22/2018

 

 

Ativadi apariciada cun s’agiudu de sa Regioni Sardigna – Imprentas 2024-2025. Lei Regionali 22/2018

 

 

Foto: https://monumentiaperti.com/it/comuni/santadi/